10 เคล็ดลับดูแลรักษากล้อง Total Station ในสภาพร้อนชื้น
ประเทศไทยมีสภาพภูมิอากาศแบบร้อนชื้น อุณหภูมิและความชื้นสัมพัทธ์ (relative humidity) สูงเกือบตลอดทั้งปี ซึ่งเป็นปัจจัยเร่งการเสื่อมสภาพของอุปกรณ์สำรวจอิเล็กทรอนิกส์อย่างกล้องประมวลผลรวม (Total Station) ทั้งการเกิดราที่เลนส์ การกัดกร่อนของวงจร และการเลื่อนค่าของระบบวัดระยะ EDM บทความนี้รวบรวมเคล็ดลับมืออาชีพในการดูแลรักษากล้อง Total Station ให้คงความแม่นยำและยืดอายุการใช้งานในสภาพแวดล้อมแบบไทย
- ควบคุมความชื้นด้วยซิลิกาเจลและกล่องกันชื้น
- ศัตรูอันดับหนึ่งของเลนส์และชิ้นส่วนแสง (optics) คือความชื้นที่ทำให้เกิดเชื้อราภายในกล้อง ควรเก็บกล้องไว้ในกล่องที่มีซิลิกาเจล (silica gel) หรือกล่องควบคุมความชื้น (dry cabinet) ที่รักษาความชื้นสัมพัทธ์ไว้ในช่วงประมาณ 40 ถึง 50 เปอร์เซ็นต์ ข้อควรระวังคือซิลิกาเจลที่อิ่มตัวจะหมดประสิทธิภาพ ควรอบไล่ความชื้นหรือเปลี่ยนเป็นระยะ และห้ามเก็บกล้องขณะยังเปียกชื้นเด็ดขาด เพราะความชื้นที่ขังอยู่จะเร่งการเกิดราอย่างรวดเร็ว
2. ทำความสะอาดเลนส์อย่างถูกวิธี
ฝุ่น ละอองน้ำ และคราบนิ้วมือบนเลนส์ส่งผลต่อการเล็งเป้าและการสะท้อนของลำแสง EDM ควรเป่าฝุ่นด้วยลูกยางเป่าลม (blower) ก่อน แล้วจึงเช็ดเบา ๆ ด้วยผ้าไมโครไฟเบอร์หรือกระดาษเช็ดเลนส์ร่วมกับน้ำยาเช็ดเลนส์เฉพาะ ห้ามใช้ผ้าแข็งหรือแอลกอฮอล์เข้มข้นเช็ดโดยตรง เพราะอาจทำลายสารเคลือบผิวเลนส์ (lens coating) ข้อควรระวังคือเช็ดเป็นวงจากกึ่งกลางออกด้านนอก และหลีกเลี่ยงการสัมผัสผิวเลนส์ด้วยมือเปล่า
3. จัดการอุณหภูมิและการควบแน่นในงานสนาม
การนำกล้องจากห้องแอร์หรือรถที่เปิดแอร์ออกสู่สนามที่ร้อนจัด ทำให้เกิดการควบแน่น (condensation) เป็นหยดน้ำบนผิวเลนส์และภายในตัวกล้อง ควรเปิดฝากล่องทิ้งไว้ให้กล้องปรับอุณหภูมิเข้าสู่สภาพแวดล้อมก่อนใช้งานราว 15 ถึง 30 นาที นอกจากนี้ผลของอุณหภูมิยังเกี่ยวข้องกับการตั้งค่าชดเชยบรรยากาศ (atmospheric correction) ของระบบ EDM โดยค่าชดเชยมีหน่วยเป็น ppm ซึ่งคำนวณจากอุณหภูมิและความดันอากาศ ดังความสัมพันธ์เชิงเส้นโดยประมาณ
ระยะที่แก้แล้ว = ระยะที่วัดได้ x (1 + ppm x 10^-6)
ข้อควรระวังคือหากไม่ตั้งค่า ppm ให้สอดคล้องกับสภาพอากาศจริง ระยะที่วัดได้จะคลาดเคลื่อนเป็นระบบ
4. ดูแลแบตเตอรี่ ขั้วต่อ และการจัดเก็บระยะยาว
ความร้อนและความชื้นเร่งการเสื่อมของแบตเตอรี่และทำให้ขั้วต่อเกิดออกไซด์ ควรชาร์จแบตเตอรี่ในที่ร่มอุณหภูมิห้อง และถอดแบตเตอรี่ออกเมื่อไม่ใช้งานนาน ๆ เพื่อป้องกันการรั่วซึม หมั่นตรวจขั้วต่อและทำความสะอาดคราบออกไซด์ การขนย้ายควรใช้กล่องกันกระแทกและหลีกเลี่ยงการวางกล้องตากแดดในรถที่จอดนิ่ง เพราะอุณหภูมิภายในอาจสูงเกินช่วงการทำงานที่ผู้ผลิตกำหนด ซึ่งกล้องสำรวจส่วนใหญ่ระบุช่วงอุณหภูมิใช้งานไว้ประมาณ -20 ถึง +50 องศาเซลเซียส
5. ตรวจสอบความแม่นยำและกำหนดรอบสอบเทียบ
แม้ดูแลดีเพียงใด การสั่นสะเทือนจากการขนย้ายและการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิสะสมก็ทำให้ค่ามุมและระยะค่อย ๆ เลื่อนได้ ควรทำการตรวจสอบภาคสนามเป็นกิจวัตร เช่น การวัดสองหน้ากล้อง (two-face) เพื่อประเมิน Collimation Error และตรวจค่า EDM กับระยะอ้างอิงที่ทราบค่า มาตรฐานสากลอย่าง ISO 17123-3 และ ISO 17123-4 กำหนดวิธีทดสอบความแม่นยำเชิงมุมและการวัดระยะภาคสนามไว้อย่างเป็นระบบ และห้องปฏิบัติการสอบเทียบที่ได้รับการรับรองตาม ISO/IEC 17025 จะให้ผลที่อ้างอิงสากลได้ ข้อแนะนำคือกำหนดรอบสอบเทียบอย่างน้อยปีละครั้ง หรือเร็วกว่านั้นสำหรับงานที่ต้องการความละเอียดสูง
